اشتباهاتى را كه پيدا شده است از ميان ببريم . در تاريخ اسلام جريانهاى زيادى پيدا شده است كه در افكار مسلمين اثر گذاشته است . خود ما و شما كه الآن اينجا نشسته‌ايم ، اى بسا تحت تأثير يك جريان فكرى هستيم كه در چندين سال پيش به وجود آمده و ما را تحت تأثير خودش قرار داده است و ما نمىدانيم كه اين جريان فكرى از اسلام نيست و از جاى ديگرى است . يك نويسندهء عراقى در چند سال پيش دو سه كتاب نوشت و منتشر كرد و كتابهايش معروف شد ، چون خيلى شيرين نوشته بود . در يكى از كتابهايش نوشته بود كه من امروز بسيارى از حوادث را كه مىبينم ، انگشتهاى معاويه را در آن مشاهده مىكنم . معتقد بود كه معاويه توانست جريانهايى را به وجود بياورد كه خود آن جريان از ميان رفت ولى آثار شوم آن باقى ماند . بنده حالا در اطراف فكر او بحثى ندارم ، مىخواهم جريانهاى فكرى ديگرى را عرض بكنم و دربارهء آنها بحث بكنم . در ميان ما شيعيان در حدود چهار قرن پيش جريانى به وجود آمد به نام اخباريگرى . امروز اخباريگرى خيلى كم وجود دارد . افرادى كه اكنون اخبارى مسلك هستند خيلى كم‌اند . ولى اين جريان تقريباً دو سه قرن بر افكار مردم حكومت كرد و چه جنگهايى ، آدمكشيهايى ايجاد نكرد ! نقطهء مقابل اخباريگرى اجتهاد است . ما و شما اجتهاد و تقليد را قبول داريم و عقيده داريم كه انسان يا بايد مجتهد باشد يا عمل به احتياط بكند و يا تقليد كند ، و مىگوييم قطعاً تقليد كار درستى است . اخباريگرى نقطه‌اى را كه بمباردمان مىكرد اجتهاد و تقليد بود . مىگفتند اجتهاد و تقليد بدعت است . مىگفتيم پس مردم چه بايد بكنند ؟ مىگفتند بايد مستقيماً به اخبارى كه داريم مراجعه كرد و دستور دين را از آنها گرفت . مجتهدين نقطهء مقابل اخباريين بودند و حرف منطقى داشتند ، مىگفتند اظهارنظر كردن در مسائل دينى تخصص مىخواهد . انسان بايد درس خوانده باشد تا بتواند در مسائل دينى نظر بدهد . همان طورى كه طبابت علم مىخواهد ، فتوا دادن هم علم مىخواهد . اخباريها مىگفتند نه ، هيچ درس خواندن نمىخواهد و اجتهاد از اهل تسنن پيدا شده است . در همين تهران در زمان فتحعليشاه مردى بود به نام ميرزا محمّد اخبارى و چه جار و جنجالى سر اين مرد پيدا شده است ! اصلش هندى است ، مدتى در نيشابور